Filozofia Gorean

Bardzo konkretny, racjonalny tekst dot. filozofii goreańskiej. TEKST przetłumaczony ze strony: http://www.goreanscribe.org/philosophy/ za zgodą Autora strony. Tłumaczenie: orja.

Przez lata, wraz z rozwojem społeczności goreańskich, wiele osób starało się, by zwięźlej zdefiniować filozofię i światopogląd goreański. „Filozofia goreańska jest filozofią przedstawioną w książkach goreańskich” to jedyne powszechnie akceptowane stwierdzenie i jest to tautologia. Książki są pod tym względem bardziej przypowieściami niż wytycznymi, co wymaga autorefleksji, analizy (zarówno siebie, jak i książek) oraz głębszego czytania w celu odnalezienia wzorców i znaczenia.

Co w pewnym sensie jest pierwszą zasadą Gor: nie można tego się po prostu nauczyć od kogoś, trzeba się tego nauczyć samodzielnie i doświadczyć.

Nie pytaj kamieni ani drzew, jak żyć, nie mogą ci powiedzieć,… nie pytaj, jak żyć, ale żyj.

Marauders of Gor, s. 9

Nie należy tego jednak traktować jako odrzucenia nauczania; żadne społeczeństwo, które odmówi nauczania nowych osób, nie przetrwa ani jednego pokolenia. Nie należy też traktować tego, jako przesłania, że Gor to „po prostu bądź sobą, cokolwiek to znaczy”. Takie anarchistyczne podejście byłoby całkowicie nie do pogodzenia z książkami, ponieważ w kółko ukazują one struktury społeczne, naciski i konwencje, które wcale nie są złe ani represyjne; są raczej przedstawiane jako lepsze od (często powierzchownej) konwencjonalnej kultury zachodniej.

Prawda nie zdobyta nie jest posiadana. Nie mamy prawa do prawd, o które nie walczyliśmy .

Marauders of Gor, s. 7.

Ale co w takim razie składa się na filozofię goreańską? Jest to po prostu filozofia zaakceptowana i przyjęta przez Gorean. Ale których Gorean?

W tym przypadku Skryby tej witryny. Nie twierdzimy, że poniższe słowa są ostatecznym rozstrzygnięciem na temat filozofii i przekonań Gorean. Jest to jednak takie, który akceptujemy i przestrzegamy, i które przetrwało próbę niezliczonych debat i dyskusji w ciągu ostatnich 20 lat.

Honor

Na świecie jest to, co jest dobre i to, co jest złe. Większość interakcji i sytuacji nie odnosi się do poziomu rozważania dobra i zła, i byłoby błędem powiedzieć, że tak jest. Ale być honorowym lub mieć honor, to pracować i robić to, co jest dobre, i walczyć z tym, co jest złe, i nie czynić tego, co jest złe, nawet kosztem samego siebie, ponieważ jest to właściwe postępowanie i być wewnętrznie konsekwentnym (to znaczy uczciwym) w tych przedsięwzięciach. Kropka.

Ten, kto „jest honorowy”, to ten, kto ma jasną definicję dobra i zła, rozumie, dlaczego te przekonania są przez niego przyjęte i trzyma się ich z dużą konsekwencją. Mówi się, że ten, kto postępuje w ten sposób przez określony czas, jest „honorowy”.

Z honorem ściśle wiąże się pojęcie uczciwości. Uczciwość to wewnętrzna i zewnętrzna konsekwencja w wierze, zachowaniu i działaniu w odniesieniu do własnego honoru i kodeksu etycznego, zwłaszcza w obliczu przeciwności. Chociaż nasze przekonania mogą się zmieniać w czasie i faktycznie jest to niepokojące, jeśli nie ewoluują w miarę zdobywania doświadczenia, nie powinny zmieniać się z powodu chwilowego kaprysu.

Ponieważ ludzie są z natury omylnymi stworzeniami, doskonała integralność jest niemożliwa. Wszyscy ludzie w pewnym momencie swojego życia, prawdopodobnie w wielu przypadkach, nie będą w stanie konsekwentnie przestrzegać swojego honoru i kodeksu etycznego w danym czasie, czy to w przekonaniach, zachowaniu czy działaniu. W tym czasie rozsądną oceną jest częstotliwość, z jaką występują takie niespójności, ich waga oraz kroki (lub ich brak), które dana osoba podejmuje w celu usunięcia wspomnianego naruszenia i uniknięcia ponownego naruszenia. W rzeczywistości, to jak ktoś reaguje  na naruszenie integralności lepiej pokazują czyjąś integralność niż jego normalne zachowania.

Najkrótszym i najpewniejszym sposobem honorowego życia na świecie jest bycie w rzeczywistości tym, czym wydaje się, że jesteśmy.

Sokrates

Oczywiście istnieje wiele możliwych definicji „dobra” i „zła”, które często są ze sobą sprzeczne. W szczególności honor goreański jest tym, który wywodzi się z książek, ale znowu nie jest nakazowy i można go wyprowadzić tylko w sposób dorozumiany.

Podstawą goreańskiego poczucia honoru jest odpowiedzialność. To znaczy przyjęcie odpowiedzialności za swoje czyny (lub ich brak), niezależnie od tego, czy wynik jest dobry, czy zły. To mogłoby być tak przyziemne, jak przeproszenie za nadepnięcie komuś na nogę i zaakceptowanie prawdziwej winy za poważną porażkę w pracy. Oznacza to jednak również niepomaganie innym w unikaniu odpowiedzialności. To znaczy też być wiernym swoim słowom (nawet jeśli jest to w inny sposób szkodliwe). Goreanin odpowiada przed sobą i przed ludźmi wokół niego.

- „Uciekaj” - powiedziała. „Należę do wojowników” - powiedziałem. – „Ale możesz umrzeć” - powiedziała. „Tak jest w kodeksie” - powiedziałem. „Czym jest kodeks?” zapytała. „On jest niczym i wszystkim” - powiedziałem. „To trochę hałasu i twardość serca. Są bez znaczenia i znaczą wszystko. To jest różnica. Bez kodeksu ludzie byliby Kurii. ” „Kurii?” zapytała. – „Bestie, takie jak lodowe i gorsze” - powiedziałem. „Zwierzęta, takie jak obraz, który widziałaś na niebie”. „Nie musisz trzymać się kodeksu” - powiedziała. „Kiedyś zdradziłem swój kodeks” - powiedziałem. „Nie mam zamiaru robić tego ponownie”. Spojrzałem na nią.

„Nikt nie wie  naprawdę, co to znaczy stać, dopóki się nie upadnie. Kiedy ktoś upadnie, wtedy wiadomo, widzicie, co to znaczy stać”. „Nikt nie wiedziałby, gdybyś zdradził kodeks” - powiedziała. „Wiedziałbym ja”, powiedziałem, „a ja jestem z Wojowników”.

Beasts of Gor, s. 340.

Innym kluczowym aspektem honoru Gorean jest siła i dążenie do jej zwiększenia. Nie siła w sensie fizycznym, ale siła charakteru i woli. Pod tym względem mocno czerpie się tu z koncepcji Nietzschego o moralności pana-niewolnika, która obejmuje nieodłączną nierówność świata.

Filozofia goreańska nie twierdzi, że wszyscy są równi. Wręcz przeciwnie. Filozofia goreańska twierdzi, że nierówność jest naturalnym stanem ludzkości, ponieważ nie wszyscy są równi pod względem umiejętności, intelektu, woli lub zdolności na niezliczone sposoby.

Jednak w przeciwieństwie do nierówności, za którą opowiadają się rasiści i bigoci, ta nierówność nie jest statyczna. Ta nierówność nie jest traktowana jako sposób na powstrzymanie innych, ale jako wyzwanie, aby wznieść siebie i swoich towarzyszy wyżej. Zawsze jest coś wyższego do zdobycia, kolejne wyzwanie, kolejna lekcja do nauczenia. Goreański honor wzywa Gorean, aby zawsze starali się wspinać i doskonalić.

Moralność niewolników mówi: „Jesteście mi równi; oboje jesteśmy tacy sami ”; moralność panów mówi: „Nie jesteśmy równi; nie jesteśmy tacy sami; zrównaj się ze mną; wtedy będziemy tacy sami ”.

Marauders of Gor, s. 9.

Na góry prawdy nigdy nie możesz wspinać się na próżno: albo osiągniesz wyższy punkt dzisiaj, albo będziesz trenować swoje moce, aby jutro móc wspiąć się wyżej.

Fryderyk Nietzsche

Uważamy również, że jeśli ktoś ma pokrewieństwo z drugim (poprzez rodzinę, kastę lub Home Stone), to jest on zobowiązany, w stosownych przypadkach, pomóc tej drugiej osobie „wspinać się”. „Oto moja ręka, teraz przejdź do mojego poziomu”.

Co ciekawe, chociaż powyższa definicja honoru „dobra i zła” jest dziś powszechna wśród laików w Stanach Zjednoczonych, to socjolodzy i antropolodzy używają tego terminu w innym znaczeniu. W kategoriach socjologicznych kultura oparta na honorze to taka, która wykorzystuje niejawny zestaw reguł zachowania (kodeks honorowy), a nie jawny (kodeks prawny), i nakłada odpowiedzialność za egzekwowanie go na wszystkie osoby osobiście.

Oznacza to, że w społeczeństwie opartym na prawie, jeśli ktoś cię skrzywdzi, obowiązkiem ustalonej i zaakceptowanej struktury jest ukaranie sprawcy (rząd, system prawny, policja, sędziowie itp.), A konsekwencja kar działa odstraszająco. W przeciwieństwie do tego, w społeczeństwie opartym na honorze, to twoim osobistym obowiązkiem byłoby poszukiwanie zemsty na sprawcy (być może z pomocą, a być może nie, w zależności od okoliczności), aby odwieść innych od wyrządzania ci krzywdy w przyszłości. Takie systemy honorowe są znacznie bardziej powszechne, gdy system oparty na prawie jest niemożliwy z powodu ograniczonych zasobów, dużej pokusy skrzywdzenia kogoś innego (nagroda często przewyższa ryzyko), a instytucje egzekwujące jawny kod są nieskuteczne lub nie istnieją.

Chociaż takie podejście do prawa i porządku „zrób to sam” jest romantyczne i pociągające, historycznie często prowadzi do wielu śmierci i powtarzających się cykli przemocy poprzez eskalację, morderstwa, zemsty, krwawe waśnie, wojny gangów i tym podobne. Dlatego większość kultur przestawiła się z systemów ukrytych na jawne, gdy tylko dostępne były zasoby i instytucje dla systemu opartego na prawie.

Widzimy jednak, że „zemsta” odnosi się do honoru również w książkach Gor. Nawet w przypadkach, gdy jest to prawdopodobnie na jego niekorzyść, Tarl zaatakuje lub zbeszta inną osobę za zniewagę.

 „To był taki drobiazg”, zapytała, „kwestia stosowności, pierwszeństwa?” zapytała. "Tak, powiedziałem. – Zaryzykowałeś tak dużo tylko z powodu honoru? zapytała. „Dla honoru” - powiedziałem.

Vagabonds of Gor, s. 63.

Ponieważ praktycznie wszystkie dzisiejsze kraje uprzemysłowione są przede wszystkim społeczeństwami opartymi na prawie i zniechęcają do osobistej zemsty, co wtedy z honorem? Czy ta forma honoru może być kompatybilna w nowoczesnym społeczeństwie?

Uważamy, że tak, może, ponieważ honor nie wymaga zemsty i przemocy, ale po prostu korekty. Jeśli Goreanin zostanie skrzywdzony, ponosi odpowiedzialność nie za zemstę, ale za naprawienie krzywdy. Rzeczywiście lepiej pozostawić poważne sprawy organom ścigania, ale honor w tym sensie jest drugą stroną odpowiedzialności: pociąganie innych do odpowiedzialności za swoje zachowanie, zwłaszcza jeśli ktoś jest pokrzywdzonym. Nie wymaga to osobistego karania kogoś, po prostu dopilnowania, aby został pociągnięty do odpowiedzialności.

Oznacza to, że nie tylko niehonorowe jest oszukiwanie, kłamstwo lub kradzież, ale także świadome pozwalanie drugiemu na oszukiwanie, kłamstwo lub kradzież, zwłaszcza jeśli oszustwo, kłamstwo lub kradzież są popełnione przeciwko tobie.

Społeczność

Chociaż Gor jest generalnie silnie wspiera indywidualizm, a sam Norman jest zdecydowanie libertarianinem w swoich poglądach, Gor mimo wszystko przywiązuje wielką wagę do społeczności i odpowiedzialności społeczności.

W książkach jest to pokazane na dwa sposoby.

Solidarność kastowa

Większość regionów Gor, które widzimy w książkach, ma kulturę kastową. Kasty te nie są podobne do indyjskiego systemu kastowego (o którym większość Amerykanów po raz pierwszy myśli, słysząc „kastę”), ale bardziej przypominają profesjonalne gildie średniowiecznej i wczesnej nowożytnej Europy. Na ogół człowiek rodzi się w określonej kaście, uczy się umiejętności kasty od jej starszych członków, uczy ich młodszych członków i dzieli odpowiedzialność z wszystkimi jej członkami.

Goreanie na ogół nie lubią żebrania, a niektórzy uważają to za zniewagę, gdy taka zniewaga nastąpi, jest to obraza ich i ich miasta. Dobroczynność jest w porządku, np. gdy mężczyzna nie może pracować lub kobieta jest sama, zwykle pomoc organizowana jest przez organizację kastową.

Assassins of Gor, s. 12.

Dobrobyt kasty zazwyczaj ma pierwszeństwo w umyśle Gorean nad ambicjami konkretnych jednostek.

Fighting Slave of Gor, s. 210.

Podobnie, dzielenie się wiedzą z innymi członkami kasty jest oczywiście obowiązkiem. Jak kasta może być silna, jeśli wielu jej członków ignoruje rozwój pojedynczych jej członków?

Chociaż nie wszyscy Goreanie twierdzą, że należą do kasty i nie ma oczywiście żadnej „organizacji kastowej”, o której można by mówić, koncepcja odpowiedzialności i obowiązku wobec tych, z którymi nas łączy więź zawodowa, jest przyjmowana.

Home Stone

Jednak ważniejszy od kasty jest Home Stone Książki wielokrotnie podkreślają, że nie można zrozumieć znaczenia Home Stone bez posiadania Home Stone. Dla naszych celów wystarczy jednak wykazać wartość więzi społecznościowych.

Home Stone to kamień. Często jest prosty i minimalnie ozdobiony, jeśli w ogóle. Nie ma żadnej wartości zewnętrznej, z wyjątkiem tego, że jest traktowany jako symbol serca i duszy społeczności, która się wobec niego zobowiązuje, a zatem jest nieoceniony. Jako narzędzie literackie służy jako przykład do pokazania podwójnego znaczenia suwerenności osobistej i lojalności wobec społeczności.

Osoba lub dom może mieć osobisty Home Stone, ale miasto będzie miało również Home Stone. Człowiek w obecności swojego Home Stone  jest absolutnym władcą i suwerenem. „Dom człowieka jest jego zamkiem” to koncepcja, którą Goreanie traktują bardzo poważnie, a kwestionowanie cudzej władzy w jego domu jest poważną zniewagą.

Jednocześnie wspólny Home Stone miasta jednoczy jego członków. Bez Home Stone są po prostu grupą ludzi w tym samym miejscu. Z Home Stone są społecznością.

Powszechność Home Stone wykracza poza znane Ci pojęcia, takie jak na przykład wspólne obywatelstwo. To bardziej przypomina braterstwo, ale nie tyle w osłabionym, tanim, abstrakcyjnym sensie, w którym ludzie na Ziemi powszechnie mówią gładko, tak luźno, o braterstwie. Jest to bardziej analogiczne do braterstwa w sensie zazdrośnie strzeżonego członkostwa w dumnej, starożytnej rodzinie, która przetrwała przez wieki, rodzinie, którą łączy wierność, honor, historia i tradycja.

Prize of Gor, s. 117 – 118.

Dzielenie się Home Stone to poważna sprawa i wiele zawdzięcza się tym, z którymi się go dzieli. Ochrona, pomoc, wierność i tak dalej są oczekiwane od społeczności wobec jej członków i odwrotnie.

W Ar, podobnie jak w wielu goreańskich miastach, obywatelstwo potwierdza się podczas tego rodzaju ceremonii. Niespełnienie tej ceremonii, po osiągnięciu dojrzałości, może być przyczyną wydalenia z miasta. Wydaje się, że uzasadnieniem jest to, że społeczność ma prawo oczekiwać lojalności od swoich członków.

Vagabonds of Gor, s. 303.

Tak więc, chociaż filozofia goreańska może silnie cenić indywidualne i osobiste osiągnięcia, to jednakowo, jeśli nie bardziej, ceni wspólną społeczność i jej osiągnięcia.

Rzadziej wspomina się, ale ma również znaczenie w tej dyskusji, że słowo „Gor” dosłownie tłumaczy się jako „Home Stone”. Oznacza to, że nazwa planety w książkach to dosłownie „Home Stone”. Nasz świat jest naszym Home Stone, któremu zawdzięczamy najwyższą lojalność, oraz tym, z którymi dzielimy ten ostateczny Home Stone.

Czy wszyscy nie jesteśmy z tego samego świata?

Miłość do natury

Chociaż być może stwierdzenie, że trzeba być ekologiem, aby być Goreaninem, byłoby trochę naciągane. Jak już wspomniano, nazwa ojczystej planety Gorean to „Home Stone”, nawiązanie do tego, co jest bijącym sercem życia Goreanina.

Książki wielokrotnie stwierdzają, że Goreanie kochają swój świat. Jego „czyste i nieskażone” powietrze często kontrastuje z „zanieczyszczonym” powietrzem Ziemi. Być może niewiele już można dodać do tego cytatu:

Goreanie dbają o swój świat. Kochają niebo, równiny, morze, deszcz latem, śnieg zimą. Czasami stoją i obserwują chmury. Ruch trawy na wietrze jest dla nich bardzo piękny. Niejeden goreański poeta śpiewał o liściu drzewa tur. Znałem wojowników, którym zależy na pięknie małych kwiatków.

Hunters of Gor, s.119.

Zdrowy szacunek dla przyrody i jej piękna oraz skłonność do jej ochrony i zachowania jest cechą bardzo goreańską.

Porządek naturalny

Najbardziej widocznym z zewnątrz, a przez to kontrowersyjnym aspektem filozofii goreańskiej jest koncepcja naturalnego porządku. To jest to, z czego Goreanie, są znani, jeśli już są znani. Jest też prawdopodobnie najbardziej niezrozumiana koncepcja, nawet przez tych, którzy twierdzą, że są Goreanami.

Naturalny porządek ma dwa aspekty. Pierwszy jest nieco pobocznym terminem na zastosowanie psychologii ewolucyjnej do relacji płciowych i seksualnych. Krótko mówiąc, psychologia ewolucyjna to zastosowanie zasad doboru naturalnego do psychologii człowieka, to znaczy przyjrzenie się ewolucyjnym presjom wywieranym na ludzi w całej ich historii oraz ich wpływowi na nasz rozwój psychiczny i fizjologiczny.

Ogólny konsensus w społeczności naukowej w kwestii „natura a wychowanie” brzmi: „jedno i drugie, i to skomplikowane”. Wiele aspektów naszego zachowania ma pochodzenie biologiczne, z grubą warstwą uwarunkowań społecznych i kulturowych na wierzchu (które mają swoje własne, bardzo skomplikowane presje ewolucyjne). Te biologiczne zachowania zostały ukształtowane przez miliony lat ewolucji i ukształtowały (zarówno psychicznie, jak i fizycznie) samców i samice na różne sposoby, ponieważ podział pracy pomógł przetrwać gatunkowi.

Różnice te nie są bynajmniej absolutne, ale pokazują wyraźny trend tendencyjny z powodu płci. W szczególności wykazują tendencję do dominujących, chroniących, wytrwałych mężczyzn i uległych, opiekuńczych, wielozadaniowych kobiet. Pojawienie się tych zachowań przez jedną płeć ma tendencję do wywoływania reakcji lustrzanej u drugiej płci. To, że takie trendy brzmią jak „tradycyjne role płciowe”, z których wyśmiewa się dziś w zachodniej kulturze, nie jest oznaką tego, że są przestarzałe, ale że mają jakąś wartość; jeśli takie zróżnicowanie płci było tak powszechne przez większość historii ludzkości, być może jest w tym coś więcej niż opresyjny spisek.

Istnieją naukowe podstawy tego twierdzenia, ale nie są one rozstrzygające. Na przykład jedno badanie przeprowadzone w Kanadzie na temat zainteresowania relacjami D/S i S/M wykazało zaskakująco duże zainteresowanie różnych płci działaniami, które sugerują nierówną dynamikę władzy. Podczas gdy obie płci zgłaszały duże zainteresowanie pozostałymi działaniami, istniało bardzo wyraźne rozróżnienie w stosunku do mężczyzn wyrażających dużo częściej dominujące / agresywne zainteresowania i kobiet wyrażających dużo częściej uległe zainteresowania.

Podobnie, wiele badań wykazało, że generalnie dla mężczyzn najbardziej atrakcyjne są oznaki płodności i wysoki poziom estrogenu, które na ogół wyrażają się w tym, co zwykle uważa się za „kobiece”. Z drugiej strony kobiety pociągają oznaki osiągnięcia sukcesu; elementy te mogą się różnić w zależności od kultury, ale podstawy są podobne. Wyjątkiem jest okres owulacji, kiedy  atrakcyjność mężczyzn przenosi się bardziej na oznaki płodności w postaci wysokiego poziomu testosteronu, które również ogólnie wyrażają się w tradycyjnie „męskim” wyglądzie i zachowaniu.

Historycznie rzecz biorąc, społeczeństwa, w których życie było bardziej niebezpieczne, z większym ryzykiem śmierci, były bardziej zdominowane przez mężczyzn, podczas gdy te, które miały bogatsze i bezpieczniejsze zasoby, miały zazwyczaj równiejszy status dla mężczyzn i kobiet. Ten sam wzór można dziś zauważyć u wielu naczelnych. Ludzie ewoluowali, oczywiście, w bardzo niestabilnych warunkach, w których nasz spryt był naszym jedynym znaczącym mechanizmem obronnym (brakowało nam pazurów, szablozębów, grubych skór czy innej naturalnej broni). To niewątpliwie wpłynęło na ewolucję ludzkiej psychiki.

Oczywiście, kilka badań nie prowadzi do konsensusu naukowego, a wszelkie uogólnienia ludzkiego zachowania są obarczone ryzykiem. Odkrycia naukowe w tym temacie najlepiej można podsumować jako „nieprzekonujące, ale z pewnością coś w tym jest”.

Innym, pokrewnym aspektem naturalnego porządku, w znaczeniu w jakim rozumieją go Goreanie, jest hierarchia. Dominacja i hierarchie przywódcze są naturalne i normalne u większości ssaków, zwłaszcza naczelnych. Większość grup pozostawionych samym sobie, nieuchronnie rozwija hierarchie, nawet jeśli mają charakter nieformalny. Te hierarchie nie zawsze są ukształtowane według najbardziej praktycznych linii, ale będą się formować. (Esej „Tyranny of Structureless” wyjaśnia tę dynamikę bardziej szczegółowo).

Goreanie przyjmują i akceptują naturę hierarchii, gdzie niektórzy będą prowadzić, a inni podążają. Podążanie nie jest haniebne, jeśli jest naturalne i właściwe w danym kontekście; nie każdy może lub powinien przewodzić. Bez zwolenników i liderów szanse na osiągnięcie czegokolwiek są bliskie zeru.

Łącząc te dwie koncepcje, kultura Gorean jest, otwarcie i bezwstydnie, kulturą męskiej dominacji. Jednak dominacja mężczyzn nie oznacza mizoginizmu. W społeczności Gorean jest wiele szanowanych kobiet, które rozumieją, że Gor jest patriarchalny.

W książkach ta wyraźna dychotomia dominacja / uległość jest doprowadzona do skrajności hiperbolicznej, aż do zalegalizowanego niewolnictwa włącznie. W książkach prawdopodobnie tylko 2% populacji kobiet to niewolnice, większość z nich szczęśliwie, a jeszcze mniejszy procent męskiej populacji to niewolnicy, głównie jeńcy wojenni i przestępcy, którym nie podoba się ich status. Mimo to przytłaczająca większość postaci kobiecych opisywanych w książkach to niewolnice i to te szczęśliwie (przynajmniej pod koniec książki). Po prostu ciekawiej się o nich czyta.

Skrajności oczywiście bardziej przyciągają osoby niezadowolone ze stanu swojego otoczenia. W rezultacie szacuje się, że około 2/3 kobiet zaangażowanych w społeczność Gorean uważa się za niewolnice. W przeciwieństwie do książek, oczywiście, jest to dobrowolne niewolnictwo, za ich pełną i entuzjastyczną zgodą.